Trồng xà lách bằng hạt nên làm vào mùa mát. Gieo hạt lên đất ẩm và chỉ phủ một lớp thật mỏng, vì hạt xà lách cần ánh sáng để nảy mầm. Sau khoảng 2 đến 3 tuần, khi cây có 3 đến 4 lá thật thì trồng ra thùng hoặc luống, cây cách cây 20 đến 25 cm. Tuỳ giống, khoảng 30 đến 45 ngày sau khi trồng là cắt được.
| Vấn đề hay gặp | Nguyên nhân có thể | Việc nên làm |
|---|---|---|
| Hạt gieo mãi không lên | Phủ đất quá dày, trời quá nóng, hạt cũ | Phủ đất rất mỏng, gieo chỗ mát, dùng hạt mới |
| Cây con dài, thân mảnh, đổ rạp | Thiếu ánh sáng | Đưa khay ra chỗ có nắng sáng ngay khi mầm lên |
| Cây héo sau khi trồng ra | Trồng giữa trưa, đứt rễ nhiều | Trồng chiều mát, che nắng 2 đến 3 ngày |
| Lá đắng, thân vươn cao | Trời nóng, cây trổ ngồng | Cắt sớm, gieo lại vào mùa mát |
| Lá non bị ăn thủng | Ốc sên, sâu | Bắt buổi tối, rải tro hoặc vỏ trứng quanh gốc |
Chọn thời vụ
Xà lách là rau ưa mát. Cây lớn đẹp nhất khi trời khoảng 15 đến 22 độ. Khi đất quá nóng, khoảng trên 27 đến 30 độ, nhiều giống xà lách gần như không nảy mầm.
- Miền Bắc: vụ chính từ khoảng tháng 9 đến tháng 3 năm sau. Mùa hè vẫn trồng được giống chịu nhiệt nhưng cần che nắng và dễ đắng.
- Miền Nam: trồng quanh năm, dễ nhất là các tháng mát cuối năm. Mùa nóng nên chọn giống xà lách lá chịu nhiệt và che lưới.
- Vùng cao như Đà Lạt: trồng quanh năm.
Chọn giống
Người trồng ở nhà hay dùng mấy nhóm sau:
- Xà lách lá rời (lá xoăn, lá tím, lô lô): nhanh thu, cắt lá dần được, dễ trồng nhất.
- Xà lách mỡ, xà lách bơ: lá mềm, cuộn nhẹ, cần mát.
- Xà lách cuộn: cuộn bắp chặt, cần mát và thời gian dài hơn, khó hơn với người mới.
Trên bao hạt thường ghi thời gian thu hoạch và mùa vụ khuyến nghị. Mùa nóng nên đọc kỹ phần "chịu nhiệt".
Các bước gieo hạt và ươm cây con
- Chuẩn bị giá thể ươm. Dùng khay ươm, cốc nhỏ có lỗ đáy hoặc một thùng xốp nông. Giá thể nên mịn, tơi: xơ dừa đã xử lý trộn với phân trùn quế là đủ.
- Làm ẩm giá thể. Tưới ẩm đều trước khi gieo, để ráo mặt.
- Xử lý hạt khi trời nóng. Nếu gieo lúc trời còn nóng, ngâm hạt trong nước mát khoảng 2 đến 3 giờ, vớt ra để vào khăn ẩm và đặt vào ngăn mát tủ lạnh một đêm. Nhiều người trồng làm cách này để hạt nảy mầm đều hơn. Trời mát thì gieo thẳng không cần ngâm.
- Gieo. Mỗi ô khay 2 đến 3 hạt. Gieo thùng thì rải thưa, hạt cách hạt khoảng 1 cm.
- Phủ thật mỏng. Chỉ rắc một lớp giá thể mỏng vừa đủ che hạt, hoặc không phủ mà ấn nhẹ hạt xuống mặt đất. Phủ dày là lỗi làm nhiều người tưởng hạt hỏng.
- Giữ ẩm. Phun sương nhẹ 1 đến 2 lần mỗi ngày. Đặt khay chỗ mát, có ánh sáng tán xạ. Hạt thường nảy mầm sau khoảng 3 đến 7 ngày.
- Cho ra nắng. Ngay khi mầm nhú lên, đưa khay ra chỗ có nắng sáng buổi sáng. Để khay trong nhà tối vài ngày là cây vống ngay.
- Tỉa. Khi cây có 1 đến 2 lá thật, mỗi ô giữ lại một cây khoẻ nhất. Cắt sát gốc cây thừa bằng kéo nhỏ thay vì nhổ, để không làm động rễ cây còn lại.
Trồng ra thùng hoặc luống
Khoảng 2 đến 3 tuần sau khi gieo, cây con có 3 đến 4 lá thật là trồng ra được.
- Chuẩn bị thùng xốp hoặc luống: đất tơi, trộn phân hữu cơ đã hoai, thoát nước tốt. Rau ăn lá như xà lách chỉ cần thùng sâu khoảng 15 đến 20 cm.
- Tưới ẩm khay ươm trước khi nhấc cây để bầu giá thể không vỡ.
- Đào hốc, khoảng cách 20 đến 25 cm giữa các cây. Xà lách lá rời có thể trồng dày hơn một chút nếu định cắt lá dần.
- Đặt cây, lấp đất ngang cổ rễ. Không vùi sâu lấp cả gốc lá vì dễ thối.
- Tưới nhẹ đẫm gốc. Trồng vào chiều mát, che nắng 2 đến 3 ngày đầu.
Chăm sóc để lá giòn, không đắng
Tưới. Xà lách rễ nông, cần đất ẩm đều. Tưới sáng sớm là tốt nhất. Hạn chế tưới lên lá vào chiều tối vì lá ướt qua đêm dễ bị thối nhũn và đốm lá.
Bón phân. Sau khi trồng khoảng 7 đến 10 ngày, rắc phân trùn quế hoặc tưới nước phân hữu cơ pha loãng quanh gốc. Nhắc lại 1 đến 2 lần trong vụ. Bón đạm hoá học quá tay làm lá mỏng, dễ dập và tích nitrat; nếu dùng thì theo hướng dẫn trên bao và ngừng trước khi cắt ít nhất 10 đến 15 ngày.
Che nắng. Trời nắng gắt và nóng, căng lưới che giữa trưa. Nhiệt độ cao và ngày dài là hai yếu tố làm xà lách trổ ngồng.
Phủ gốc. Rải rơm hoặc xơ dừa mỏng quanh gốc cho đất đỡ khô, lá dưới không dính đất bẩn khi tưới.
Trổ ngồng và lá đắng
Khi trời nóng hoặc cây đã già, phần giữa cây vươn cao thành ngồng, lá nhỏ lại, nhựa trắng trong thân nhiều hơn và lá có vị đắng.
Khi thấy cây bắt đầu cao vống ở giữa, cắt thu hoạch ngay. Muốn có xà lách liên tục, gieo so le mỗi 2 tuần một đợt nhỏ thay vì gieo một lần cả thùng.
Thu hoạch
- Xà lách lá rời: khoảng 30 đến 40 ngày sau trồng, cắt lá ngoài trước, chừa phần lõi để cây ra lá tiếp.
- Xà lách mỡ, xà lách cuộn: cắt cả cây khi bắp chắc tay, thường muộn hơn lá rời 1 đến 3 tuần.
- Cắt vào sáng sớm, lá giòn và tươi lâu hơn.
Câu hỏi thường gặp
Cách trồng rau xà lách trong thùng xốp cần thùng sâu bao nhiêu?
Xà lách rễ nông nên thùng sâu khoảng 15 đến 20 cm là đủ. Thùng xốp cỡ thường trồng được 4 đến 6 cây tuỳ kích thước. Nhớ đục lỗ thoát nước ở đáy thùng.
Cách trồng rau xà lách bằng cây khác gì gieo hạt?
Trồng bằng cây là mua cây con đã ươm sẵn hoặc dùng phần gốc xà lách còn lại sau khi cắt. Mua cây con giúp tiết kiệm 2 đến 3 tuần ươm. Gốc xà lách cắm nước hoặc đất sẽ ra thêm vài lá non nhưng không cho cây mới to như trồng từ hạt.
Cách trồng rau salad mùa hè có được không?
Được nếu chọn giống chịu nhiệt, gieo ở chỗ mát, che lưới giữa trưa và cắt sớm khi lá còn non. Mùa hè xà lách nhanh trổ ngồng và dễ đắng hơn mùa mát.
Hạt xà lách bao lâu thì nảy mầm?
Thường khoảng 3 đến 7 ngày khi trời mát và giá thể đủ ẩm. Nếu sau 10 ngày vẫn không thấy mầm, nguyên nhân hay gặp là phủ đất quá dày, trời quá nóng hoặc hạt đã cũ.