Rau ăn lá cần nhiều đạm (N) nhất, sau đó mới đến kali (K) và lân (P). Cách bón an toàn cho vườn nhà là trộn phân hữu cơ hoai vào đất trước khi gieo, rồi bón thúc loãng 2–3 lần mỗi lứa bằng phân hữu cơ nước hoặc NPK tỷ lệ đạm cao. Ngừng bón đạm vô cơ ít nhất 10–15 ngày trước khi cắt để rau không tồn dư nitrat.
| Loại phân | Dùng lúc nào | Ưu điểm | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Phân trùn quế | Bón lót, bón thúc rải gốc | Không xót rễ, giữ ẩm tốt | Đạm thấp, cần bón đủ lượng |
| Phân gà, phân bò hoai | Bón lót trộn đất | Rẻ, cải tạo đất lâu dài | Chỉ dùng phân đã ủ hoai, không mùi hôi |
| Đạm cá, dịch chuối, phân hữu cơ nước | Bón thúc 7–10 ngày một lần | Rau hấp thu nhanh, ít cháy lá | Pha loãng theo hướng dẫn trên chai |
| NPK đạm cao (ví dụ 20-10-10, 30-10-10) | Bón thúc khi rau 2–4 lá thật trở đi | Rau lên nhanh, xanh đậm | Hoà nước tưới, không rải sát gốc, dừng sớm trước thu hoạch |
| Urê (46% N) | Hạn chế ở vườn nhà | Tác dụng rất nhanh | Dễ cháy lá, dễ tồn nitrat nếu bón muộn |
Rau ăn lá cần chất gì
Đạm quyết định lá to, xanh, mập. Thiếu đạm, lá già phía dưới vàng trước, cây nhỏ và ra lá chậm. Kali giúp lá dày, cứng cây, ít bị đổ khi mưa. Lân cần ít hơn nhưng quan trọng ở giai đoạn cây con để ra rễ.
Ngoài ba chất chính, rau cần canxi, magie và vi lượng. Đất vườn nhà có bón phân hữu cơ đều đặn thường đủ các chất này. Rau trồng trong thùng xốp bằng giá thể xơ dừa, trấu thì dễ thiếu hơn vì giá thể gần như không có sẵn dinh dưỡng.
Mỗi loại rau có nhu cầu hơi khác:
- Cải xanh, cải ngọt, cải bẹ: lứa ngắn 25–35 ngày, cần đạm sớm và đều.
- Xà lách: rễ yếu, dễ xót phân, nên ưu tiên phân hữu cơ và pha loãng.
- Rau muống, mồng tơi, rau ngót: cắt nhiều lứa, sau mỗi lần cắt cần bón lại một lần để cây ra chồi mới.
- Rau thơm (húng, tía tô, kinh giới): bón quá nhiều đạm làm lá to nhưng nhạt mùi, nên bón nhẹ tay.
Bón lót trước khi gieo
Bón lót là bước quan trọng nhất với rau lứa ngắn, vì rau chỉ sống vài tuần và gần như ăn hết phần phân có sẵn trong đất.
- Xới đất, nhặt cỏ, phơi đất 3–5 ngày nếu được.
- Trộn phân hữu cơ hoai vào đất. Với thùng xốp, nhiều người trồng lâu năm dùng tỷ lệ khoảng 1 phần phân trùn quế hoặc phân bò hoai với 3–4 phần đất.
- Nếu đất chua (rau hay vàng dù đã bón phân, đất có rêu xanh), rải thêm một ít vôi bột hoặc dolomite trước khi trồng 7–10 ngày, đọc lượng dùng trên bao.
- Tưới ẩm, để 3–5 ngày cho phân ổn định rồi mới gieo hạt hoặc trồng cây con.
Phân gà, phân heo tươi chưa ủ tuyệt đối không bón cho rau ăn lá. Phân tươi làm nóng và xót rễ, lại mang vi khuẩn gây bệnh đường ruột bám lên lá rau ăn sống.
Lịch bón thúc cho một lứa rau
Lịch dưới đây dành cho rau cải và các loại rau lứa ngắn trồng trong luống hoặc thùng xốp. Rau cắt nhiều lứa thì lặp lại từ lần 2 sau mỗi lần cắt.
- Khi rau có 2–3 lá thật (khoảng 7–10 ngày sau gieo): tưới phân hữu cơ nước hoặc đạm cá pha loãng hơn hướng dẫn một chút.
- Khi rau có 4–5 lá thật: tưới lần hai. Có thể dùng NPK đạm cao hoà nước theo đúng nồng độ ghi trên bao, tưới vào gốc, không tưới đẫm lên lá lúc nắng gắt.
- Khi rau được khoảng hai phần ba thời gian sinh trưởng: tưới lần cuối, ưu tiên phân hữu cơ.
- Từ đó đến lúc cắt: chỉ tưới nước sạch.
Hướng dẫn trên bao phân luôn là mốc chính. Mỗi hãng có hàm lượng khác nhau nên không có một con số chung cho mọi loại. Với vườn nhà, pha loãng hơn một chút và bón nhiều lần an toàn hơn bón đậm một lần.
Ngừng bón đạm trước khi thu hoạch bao lâu
Đạm vô cơ (urê, NPK, đạm SA) bón sát ngày cắt làm nitrat tích lại trong lá. Các quy trình trồng rau an toàn ở nước ta thường khuyến cáo ngừng bón đạm vô cơ ít nhất 10–15 ngày trước khi thu hoạch, nhiều nơi khuyên 15–20 ngày.
Với rau cải chỉ sống 30 ngày, điều này có nghĩa là mọi lần bón NPK phải rơi vào nửa đầu của lứa rau. Nửa sau chỉ dùng phân hữu cơ hoặc chỉ tưới nước. Phân hữu cơ hoai nhả đạm chậm hơn nên ít gây tồn dư, nhưng vẫn không nên tưới đậm ngay trước ngày cắt.
Dấu hiệu bón sai
Bón quá tay dễ gặp hơn bón thiếu, nhất là khi rải phân hạt khô sát gốc.
- Mép lá cháy nâu, lá héo dù đất ẩm: xót phân. Tưới đẫm nước sạch 2–3 lần để rửa bớt phân khỏi vùng rễ.
- Lá xanh đậm bất thường, mềm, dễ dập, hay bị sâu: thừa đạm. Ngưng bón một thời gian.
- Lá già vàng đều từ dưới lên, cây nhỏ: thiếu đạm.
- Lá vàng giữa gân nhưng gân còn xanh: có thể thiếu magie hoặc sắt, hay gặp ở rau trồng giá thể. Bổ sung phân có vi lượng.
Nếu lá vàng kèm đốm, thối gốc hoặc có sâu, nguyên nhân thường là sâu bệnh chứ không phải phân. Bón thêm lúc đó không giúp được gì.
Phân hữu cơ hay phân hoá học cho rau ăn lá
Vườn nhà nên lấy phân hữu cơ làm nền. Phân hữu cơ giúp đất tơi, giữ ẩm, nuôi vi sinh vật có lợi và ít nguy cơ cháy lá. Phân NPK dùng để bổ sung khi rau chậm lớn, nhất là rau trồng trong giá thể nghèo dinh dưỡng.
Nếu chỉ muốn trồng rau hoàn toàn hữu cơ, có thể dùng phân trùn quế bón lót, đạm cá hoặc dịch ủ từ vỏ trái cây làm phân nước. Rau lên chậm hơn một chút nhưng lá giòn, ít tồn dư.
Câu hỏi thường gặp
Phân bón cho rau muống nên dùng loại gì?
Rau muống ưa đạm và nước. Bón lót phân chuồng hoai, sau mỗi lần cắt tưới một lần phân hữu cơ nước hoặc NPK đạm cao pha loãng để cây ra chồi. Lần bón cuối cách ngày cắt ít nhất 10–15 ngày nếu là phân vô cơ.
Phân bón cho rau cải loại nào tốt?
Rau cải lứa ngắn nên cần phân tác dụng nhanh nhưng không xót. Phân trùn quế bón lót kết hợp đạm cá tưới thúc 7–10 ngày một lần là cách phổ biến ở vườn nhà. NPK đạm cao dùng được nhưng chỉ trong nửa đầu lứa rau.
Phân bón cho rau mồng tơi thế nào để lá to?
Mồng tơi cần đủ đạm và đủ nước. Bón lót phân hữu cơ, làm giàn cho cây leo, bón thúc sau mỗi lần hái ngọn. Cây ra hoa sớm thì lá nhỏ và cứng, nên ngắt bớt hoa để cây tập trung ra lá.
Phân bón cho rau ở Nhật có gì khác?
Các loại phân rau bán ở Nhật thường là phân hữu cơ trộn sẵn hoặc NPK cân đối, ghi rõ lượng dùng cho mỗi mét vuông hoặc mỗi chậu. Nguyên tắc bón không khác: bón lót trước khi trồng, bón thúc nhẹ theo lứa, làm đúng hướng dẫn trên bao.