Trồng rau với xơ dừa cần ba bước: ngâm xả xơ dừa đến khi nước gần trong để loại chát và muối, trộn xơ dừa với phân trùn quế và một phần trấu hun hoặc đất cho giá thể có dinh dưỡng và thoáng, rồi bón phân đều đặn vì xơ dừa gần như không có chất dinh dưỡng. Một tỷ lệ dễ làm cho thùng xốp là 5 phần xơ dừa, 2 phần phân trùn quế, 2 phần trấu hun, 1 phần đất.
| Vấn đề | Nguyên nhân | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Rau con vàng lá, rễ thâm sau vài ngày | Xơ dừa còn chát (tanin) và muối | Ngâm xả lại nhiều lần, thay giá thể mới |
| Rau lớn chậm, lá nhạt màu | Xơ dừa không có dinh dưỡng, thiếu đạm | Trộn phân hữu cơ khi phối trộn, bón thúc định kỳ |
| Mặt giá thể đóng váng, có rêu | Tưới quá nhiều, giá thể giữ nước quá mức | Giảm tưới, thêm trấu hun cho thoáng |
| Lá vàng giữa gân dù đã bón phân | Thiếu canxi, magie | Xử lý xơ dừa bằng dung dịch canxi, dùng phân có trung vi lượng |
Vì sao phải xử lý xơ dừa trước khi trồng
Xơ dừa là phần vỏ dừa nghiền. Xơ dừa thô, nhất là loại mới sản xuất ở vùng ven biển, chứa tanin (chất chát làm nước ngâm có màu nâu đỏ) và nhiều muối kali, natri. Theo các nhà cung cấp xơ dừa làm giá thể, độ dẫn điện (EC) của xơ dừa chưa xử lý có thể ở mức 2–6 mS/cm, cao hơn nhiều so với mức rau con chịu được.
Rau gieo vào xơ dừa còn chát thường nảy mầm được nhưng sau vài ngày rễ thâm nâu, lá vàng và cây đứng yên hoặc chết.
Xơ dừa đã qua xử lý có bán sẵn, thường ghi "đã xử lý", "đã qua xử lý chát" hoặc "buffered". Loại này giá cao hơn nhưng dùng ngay được. Loại ép khối hoặc bán bao giá rẻ thường cần tự xử lý.
Cách ngâm xả chát xơ dừa tại nhà
- Bẻ nhỏ khối xơ dừa ép hoặc đổ xơ dừa rời vào thùng lớn, bể, hoặc bao lưới.
- Đổ nước ngập, ngâm 1–2 ngày. Nước lần đầu thường có màu nâu đỏ đậm.
- Xả bỏ nước, bóp nhẹ hoặc để ráo, rồi ngâm nước mới. Lặp lại 3–5 lần.
- Khi nước ngâm gần trong, không còn màu nâu rõ là đã xả gần đủ chát.
- Nếu có bút đo EC hoặc TDS, đo nước chảy ra từ xơ dừa. Nước xả càng gần với nước máy thì muối càng ít.
- Phơi ráo đến khi bóp nắm xơ dừa chỉ rỉ vài giọt nước là dùng được.
Ở nhiều vùng trồng rau, người ta ngâm xơ dừa với nước vôi loãng trước rồi mới xả nước sạch. Một số nhà cung cấp quốc tế hướng dẫn thêm bước "đệm canxi": ngâm xơ dừa đã xả trong dung dịch canxi nitrat và magie sunfat 8–24 giờ để canxi thay chỗ kali và natri, sau đó xả lại. Nếu làm bước này, pha theo hướng dẫn in trên bao phân canxi nitrat hoặc bao xơ dừa, đừng tự tăng nồng độ.
Phối trộn giá thể trồng rau
Xơ dừa dùng một mình giữ nước rất tốt nhưng không có dinh dưỡng và dễ bí khi tưới nhiều. Trộn thêm các thành phần khác sẽ cân bằng hơn.
- Phân trùn quế hoặc phân bò hoai: cung cấp dinh dưỡng, vi sinh vật có lợi.
- Trấu hun: nhẹ, thoáng khí, giúp thoát nước. Trấu hun mới cần tưới xả vài lần vì còn tro.
- Đất thịt hoặc đất phù sa: giữ phân tốt hơn, giúp cây đứng vững.
- Vôi hoặc dolomite (ít): bổ sung canxi, magie khi dùng xơ dừa với tỷ lệ cao.
Một số tỷ lệ tham khảo theo thể tích:
| Mục đích | Xơ dừa | Phân trùn quế / phân bò hoai | Trấu hun | Đất |
|---|---|---|---|---|
| Rau ăn lá trong thùng xốp sân thượng | 5 | 2 | 2 | 1 |
| Rau gieo hạt, ươm cây con | 6 | 3 | 1 | 0 |
| Rau ăn quả (cà chua, ớt) cần đứng gốc | 4 | 2 | 1 | 3 |
Trộn đều khi giá thể còn hơi ẩm để không bay bụi. Cho vào thùng, tưới đẫm, để 3–5 ngày rồi mới gieo hạt. Sân thượng nắng gắt nên tăng xơ dừa để giữ ẩm. Nơi mưa nhiều nên tăng trấu hun để thoát nước.
Bón phân cho rau trồng xơ dừa
Đây là chỗ nhiều người bỏ sót. Xơ dừa sạch nhưng nghèo dinh dưỡng, phần phân trộn ban đầu chỉ nuôi được rau trong vài tuần.
- Tuần thứ hai sau gieo, tưới phân hữu cơ nước hoặc đạm cá pha loãng.
- Sau đó cứ 7–10 ngày tưới một lần, pha theo hướng dẫn trên chai.
- Mỗi lứa rau, rải thêm một lớp phân trùn quế mỏng lên mặt thùng trước khi gieo lứa mới.
- Nếu rau vàng giữa gân lá, dùng phân có canxi, magie và vi lượng.
Xơ dừa giữ nước lâu nên tưới ít hơn đất. Nhấn ngón tay xuống khoảng 2 cm, còn ẩm thì chưa cần tưới.
Dùng lại xơ dừa sau mỗi lứa
Giá thể xơ dừa dùng được nhiều lứa rau.
- Nhổ gốc rau, nhặt bỏ rễ già.
- Phơi giá thể vài ngày cho khô, diệt bớt mầm bệnh.
- Trộn thêm phân trùn quế hoặc phân hữu cơ hoai, bù thêm xơ dừa mới nếu bị hao hụt.
- Nếu lứa trước bị thối gốc, héo rũ, nên thay giá thể mới cho thùng đó.
Xơ dừa phân huỷ chậm, dùng được khoảng 2–3 năm trước khi bị mục mịn và mất độ thoáng.
Câu hỏi thường gặp
Cách trồng cây bằng xơ dừa có cần trộn đất không?
Không bắt buộc với rau ăn lá, vì rau rễ ngắn và thu hoạch nhanh. Rau ăn quả, cây lâu năm nên trộn thêm đất để cây đứng vững và giữ phân tốt hơn.
Cách trồng rau không cần đất bằng xơ dừa có được không?
Được. Trộn xơ dừa đã xả với phân trùn quế và trấu hun là thành giá thể không có đất. Rau vẫn lớn tốt nếu bón phân đều và giá thể đủ thoát nước.
Cách trồng rau trong thùng xốp bằng xơ dừa nên đục lỗ thế nào?
Đục nhiều lỗ nhỏ ở đáy và thành dưới thùng, lót một lớp lưới hoặc lớp trấu ở đáy để giá thể không trôi ra. Kê thùng cao khỏi sàn cho nước thoát nhanh.