Cây ăn quả cần nhiều đạm khi ra đọt non sau thu hoạch, cần lân và kali trước khi ra hoa, và cần kali nhiều nhất khi nuôi trái. Vườn nhà nên lấy phân hữu cơ hoai làm nền, mỗi năm bón 1–2 lần, rồi bổ sung NPK theo từng giai đoạn. Phân rải theo mép tán, nơi có rễ tơ, chứ không đổ sát gốc. Cây trồng chậu bón lượng nhỏ và nhiều lần hơn cây trồng đất.
| Giai đoạn | Cây cần | Loại phân thường dùng | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Cây con, năm đầu | Đạm, lân cho rễ và cành | Phân hữu cơ hoai, NPK cân đối (ví dụ 16-16-8) | Bón ít, chia nhiều lần, chưa cần ép trái |
| Sau thu hoạch, tỉa cành | Đạm để ra đọt mới | Phân hữu cơ + NPK đạm cao | Bón ngay sau khi tỉa để cây phục hồi |
| Trước ra hoa | Lân, kali để phân hoá mầm hoa | NPK lân cao (ví dụ 10-30-10) hoặc kali cao | Giảm đạm, tránh cây ra đọt thay vì ra hoa |
| Đậu trái, nuôi trái | Kali, canxi | NPK kali cao (ví dụ 12-12-17, 15-5-20) | Tưới đều, tránh để khô rồi tưới đẫm |
Vì sao cây ăn quả cần bón theo giai đoạn
Rau ăn lá chỉ cần ra lá nên bón đạm là chính. Cây ăn quả thì khác: nếu đạm nhiều đúng lúc cây cần ra hoa, cây sẽ ra đọt non thay vì ra bông. Đến lúc nuôi trái, thiếu kali làm trái nhỏ, nhạt, lâu chín.
Vì vậy cùng một cây, mỗi mùa cần một kiểu phân. Nhãn trên bao NPK ghi ba con số theo thứ tự đạm, lân, kali. Số nào lớn hơn thì phân đó thiên về chất ấy.
Phân hữu cơ là nền
Phân chuồng hoai, phân trùn quế, phân hữu cơ vi sinh giúp đất tơi, giữ ẩm và giữ phân vô cơ không bị trôi mất. Cây ăn quả sống nhiều năm nên đất tốt quan trọng hơn bất kỳ loại phân nào.
- Mỗi năm bón phân hữu cơ ít nhất một lần, thường ngay sau thu hoạch hoặc đầu mùa mưa.
- Cây trồng đất: đào rãnh nông khoảng một gang tay dưới mép tán, rải phân hữu cơ, lấp đất rồi tưới đẫm.
- Cây trồng chậu: cào nhẹ lớp mặt, rải một lớp phân trùn quế hoặc phân bò hoai dày 2–3 cm, phủ lại và tưới.
- Phủ gốc bằng rơm, lá khô hoặc xơ dừa để giữ ẩm, cách gốc một khoảng để thân không bị ẩm thối.
Cách bón phân NPK cho cây trồng đất
- Tưới ẩm đất trước khi bón một ngày nếu đất đang khô.
- Rải phân theo vòng quanh mép tán hoặc vào rãnh đã đào. Không rải dồn một chỗ.
- Lấp một lớp đất mỏng lên phân để phân không bay hơi, không trôi khi mưa.
- Tưới nước để phân tan dần.
- Chia lượng phân cả năm thành 3–4 lần theo các giai đoạn trong bảng trên.
Lượng phân phụ thuộc tuổi cây, loại cây và hàm lượng ghi trên bao. Các hãng phân thường in bảng lượng dùng theo tuổi cây ngay trên bao. Vườn nhà nên bón ở mức thấp của bảng đó, quan sát cây rồi mới tăng.
Cách bón phân cho cây ăn quả trồng chậu
Cây chậu có ít đất nên phân tích lại nhanh và dễ xót rễ. Đất trong chậu cũng hết dinh dưỡng nhanh vì mỗi lần tưới nước chảy ra lỗ thoát mang theo một phần phân.
- Dùng phân tan chậm dạng viên (loại bọc, nhả dần 3–6 tháng) rải trên mặt chậu. Đây là cách ít rủi ro nhất cho người bận.
- Nếu dùng NPK thường, hoà nước theo nồng độ ghi trên bao và tưới 2–3 tuần một lần thay vì rải cả nắm.
- Không bón khi cây đang héo, mới thay chậu hoặc rễ đang yếu. Chờ cây ra đọt mới 2–3 tuần rồi mới bón.
- Cứ 2–3 năm thay một phần đất hoặc lên chậu lớn hơn, vì đất cũ chai và mất dinh dưỡng.
Bón phân để trái to, ngọt
Trái to và ngọt phụ thuộc vào nắng, nước và số trái trên cây nhiều hơn là một loại phân đặc biệt nào đó.
- Giai đoạn nuôi trái ưu tiên phân kali cao. Kali giúp vận chuyển đường về trái.
- Canxi giúp vỏ trái chắc, ít nứt. Đất chua nên bón vôi hoặc dolomite vào đầu mùa mưa, theo lượng ghi trên bao.
- Tỉa bớt trái khi cây đậu quá nhiều, nhất là cây chậu. Cây nuôi ít trái thì trái to hơn.
- Tưới đều. Để đất khô lâu rồi tưới đẫm làm trái hút nước đột ngột và nứt.
- Giảm đạm khi trái sắp chín. Đạm nhiều lúc này làm trái nhạt, vỏ dày.
Những lỗi bón phân hay gặp
- Đổ phân sát gốc: rễ tơ không nằm ở đó, cổ rễ còn dễ bị xót và thối.
- Bón phân khi đất khô: phân đậm đặc làm cháy rễ. Luôn tưới ẩm trước.
- Bón đạm liên tục quanh năm: cây xanh tốt nhưng ít hoa, trái nhỏ.
- Bón phân chuồng tươi: sinh nhiệt, hút đạm của đất, dễ mang mầm bệnh và tuyến trùng.
- Bón quá liều để cây nhanh ra trái: lá cháy mép, rụng lá, có khi chết cây chậu.
Cây vàng lá kèm rụng lá, thối rễ hoặc có sâu thì bón thêm phân không giải quyết được. Cần tìm đúng nguyên nhân trước.
Câu hỏi thường gặp
Phân bón cho cây ăn trái loại nào tốt nhất?
Không có một loại tốt nhất cho mọi lúc. Phân hữu cơ hoai dùng làm nền quanh năm, NPK đạm cao dùng sau thu hoạch, NPK lân và kali cao dùng trước ra hoa và khi nuôi trái. Chọn loại có ghi rõ hàm lượng và làm đúng hướng dẫn trên bao.
Phân bón cho trái to nên dùng gì?
Phân kali cao trong giai đoạn nuôi trái, kết hợp tưới đều và tỉa bớt trái khi cây đậu quá dày. Cây đủ nắng, đủ lá thì trái mới to được. Phân chỉ phát huy khi cây khoẻ.
Phân bón cho cây chanh trồng chậu thế nào?
Chanh trồng chậu hợp với phân tan chậm rải mặt chậu, cộng thêm một lớp phân trùn quế mỗi vài tháng. Khi cây ra hoa và nuôi trái thì chuyển sang phân kali cao pha loãng. Chanh thiếu magie hay vàng lá giữa gân, cần phân có vi lượng.
Phân bón cho nhiều quả có thật không?
Phân chỉ giúp cây đủ chất để ra hoa và giữ trái. Số trái còn phụ thuộc giống, tuổi cây, nắng, thời tiết lúc ra hoa và côn trùng thụ phấn. Bón quá nhiều phân kích thích có thể làm cây kiệt sức ở vụ sau.