Sâu bệnh trên cải bẹ xanh hay gặp nhất là bọ nhảy, sâu tơ, sâu xanh bướm trắng và rệp. Lá thủng nhiều lỗ tròn li ti là bọ nhảy. Lá bị gặm thành mảng mỏng như giấy bóng là sâu tơ. Về bệnh, cải hay bị thối nhũn khi trời mưa nhiều và đất úng. Với vườn nhà, che lưới từ lúc gieo và bắt sâu bằng tay hiệu quả hơn phun thuốc.
| Dấu hiệu trên lá | Sâu hoặc bệnh | Việc làm trước | Khi nào cần thêm chế phẩm |
|---|---|---|---|
| Nhiều lỗ tròn nhỏ như kim châm, cây con xơ xác | Bọ nhảy | Che lưới, bẫy dính vàng | Lỗ tăng nhanh sau vài ngày |
| Mảng lá mỏng trong suốt, sâu nhỏ xanh ngọ nguậy | Sâu tơ | Bắt sâu, ngắt lá có kén | Sâu nhiều, lá non bị ăn |
| Lá bị ăn khuyết lớn, phân xanh đen | Sâu xanh bướm trắng, sâu khoang | Bắt sâu sáng sớm | Sâu nhiều hơn khả năng bắt |
| Mặt dưới lá có đám con nhỏ màu xanh xám | Rệp | Phun nước mạnh, ngắt lá | Rệp phủ kín đọt |
| Gốc bẹ mềm, thối, có mùi hôi | Thối nhũn vi khuẩn | Nhổ cây, giảm tưới | Không có thuốc chữa ở vườn nhà |
| Đốm vàng mặt trên, mốc xám mặt dưới | Sương mai | Ngắt lá, tưới gốc | Bệnh lan khắp luống |
Bọ nhảy: loài khó chịu nhất khi trồng cải
Bọ nhảy sọc cong, tên khoa học Phyllotreta striolata, là con bọ cánh cứng dài chỉ khoảng 2 mm, màu đen bóng, trên lưng có hai sọc vàng cong. Chạm vào lá là chúng bật nhảy đi rất nhanh. Tài liệu kỹ thuật về rau họ thập tự ở Việt Nam xếp bọ nhảy là loài gây hại nặng thứ hai trên cải, chỉ sau sâu tơ.
Con trưởng thành ăn lá tạo các lỗ tròn nhỏ. Cây con mới mọc 2 đến 4 lá có thể bị ăn trụi trong vài ngày. Ấu trùng sống trong đất, ăn rễ, nên đất đã từng trồng cải nhiều vụ liền sẽ có nhiều bọ nhảy hơn.
Cách trị bọ nhảy
- Che lưới chắn côn trùng hoặc vải màn ngay từ lúc gieo hạt, nẹp kín mép lưới xuống đất hoặc thành thùng xốp. Đây là cách hiệu quả nhất cho quy mô nhỏ.
- Treo hoặc cắm bẫy dính màu vàng sát ngọn cải, cách mặt đất khoảng 20 đến 30 cm.
- Phơi đất cũ dưới nắng vài ngày hoặc thay đất trước khi gieo lứa mới để giảm ấu trùng trong đất.
- Luân canh: sau một vụ cải thì trồng rau muống, mồng tơi, rau dền hoặc hành, không trồng cải liên tục.
- Nếu bọ vẫn nhiều, có thể dùng chế phẩm nấm Metarhizium hoặc Beauveria có đăng ký trừ bọ nhảy. Đọc nhãn và làm đúng hướng dẫn.
Sâu tơ
Sâu tơ, tên khoa học Plutella xylostella, là sâu non của một loài bướm nhỏ màu nâu xám. Sâu dài chưa tới 1 cm, màu xanh nhạt, hai đầu thon. Chạm vào sâu sẽ ngoe nguẩy mạnh và nhả tơ buông xuống.
Sâu nhỏ gặm mặt dưới lá, chừa lại lớp biểu bì mỏng phía trên, nhìn như những ô cửa sổ trong suốt. Sâu lớn ăn thủng lá. Sâu tơ nổi tiếng kháng nhiều loại thuốc hoá học vì bị phun quá nhiều ở vùng trồng rau chuyên canh.
Cách trị sâu tơ
- Lật mặt dưới lá mỗi sáng, bắt sâu và ngắt lá có kén trắng mỏng như lưới.
- Che lưới từ đầu để bướm không vào đẻ trứng.
- Dùng chế phẩm Bt (Bacillus thuringiensis) có đăng ký trừ sâu tơ. Bt chỉ có tác dụng khi sâu ăn phải, nên phun ướt đều mặt dưới lá, phun chiều mát vì nắng làm Bt mất tác dụng nhanh.
- Trồng xen vài cây rau thơm như ngò, thì là, cúc để thu hút ong ký sinh và các loài thiên địch.
- Nếu dùng thuốc trừ sâu hoá học, chọn loại có đăng ký cho rau cải, đọc nhãn, dùng đúng liều ghi trên bao bì, đổi luân phiên hoạt chất và giữ đủ thời gian cách ly trước khi thu hái. Cải bẹ xanh thu hoạch nhanh nên phải tính kỹ ngày cắt.
Sâu xanh bướm trắng và sâu khoang
Sâu xanh bướm trắng dài 2 đến 3 cm, màu xanh lá, có lông mịn, nằm dọc theo gân lá rất khó thấy. Sâu khoang màu nâu xám, có các chấm đen hai bên, ban ngày trốn dưới gốc, tối mới lên ăn. Cả hai ăn lá thành vết khuyết lớn và để lại phân dạng viên màu xanh đen.
Bắt tay là cách nhanh nhất. Sâu khoang đẻ trứng thành ổ phủ lông nâu dưới mặt lá, thấy ổ trứng thì ngắt bỏ cả lá. Chế phẩm Bt cũng có tác dụng với sâu non tuổi nhỏ của hai loài này.
Rệp
Rệp là những con nhỏ màu xanh xám, có lớp phấn trắng, bám thành đám dày ở mặt dưới lá và đọt non. Lá bị rệp chích xoăn lại, vàng, cây chậm lớn. Phun nước mạnh vào mặt dưới lá để rửa trôi, ngắt lá bị nặng. Bọ rùa và ấu trùng bọ rùa ăn rệp rất nhiều, thấy bọ rùa trong vườn thì để yên.
Bệnh thối nhũn
Thối nhũn do vi khuẩn Pectobacterium xâm nhập qua vết thương ở gốc bẹ, vết sâu cắn hoặc vết dập. Gốc bẹ úng nước, mềm nhũn, có mùi hôi, cây đổ gục. Bệnh nặng khi mưa nhiều, đất úng, trời nóng ẩm.
Cách xử lý thối nhũn
- Nhổ cây bị thối cùng đất quanh gốc, bỏ vào túi kín.
- Giảm tưới, chỉ tưới khi mặt đất khô.
- Thùng xốp phải khoan đủ lỗ thoát nước ở đáy và kê cao khỏi mặt sàn.
- Không bón quá nhiều phân đạm, cây mọng nước dễ thối hơn.
- Mùa mưa nên che mái nilon cho khu trồng cải trên sân thượng.
Sương mai trên cải
Sương mai tạo các đốm vàng góc cạnh trên mặt lá, lật mặt dưới thấy lớp mốc xám trắng. Bệnh hay gặp khi trời mát và sương nhiều. Ngắt lá bệnh, trồng thưa, tưới vào gốc buổi sáng. Thường không cần dùng thuốc nếu thu hoạch sớm.
Câu hỏi thường gặp
Lá cải bị thủng lỗ li ti là do con gì?
Gần như chắc chắn là bọ nhảy. Đến gần sẽ thấy những con bọ đen nhỏ bật nhảy khỏi lá. Che lưới kín và cắm bẫy dính vàng là cách trị hiệu quả cho vườn nhà.
Trồng cải bị sâu ăn hết lá phải làm sao?
Bắt sâu bằng tay vào sáng sớm và chiều tối, ngắt lá có trứng hoặc kén. Lứa sau che lưới ngay từ khi gieo. Nếu sâu quá nhiều, dùng chế phẩm Bt phun mặt dưới lá vào chiều mát.
Cải bẹ xanh phun chế phẩm sinh học bao lâu thì ăn được?
Mỗi chế phẩm có thời gian cách ly riêng ghi trên nhãn, kể cả chế phẩm sinh học. Đọc nhãn và đếm đủ số ngày trước khi cắt, rửa kỹ rau trước khi nấu.
Bệnh trên cây bắp cải có giống cải bẹ xanh không?
Phần lớn là giống nhau vì cùng họ cải: sâu tơ, sâu xanh bướm trắng, bọ nhảy, rệp và thối nhũn đều hại cả hai. Vì vậy không trồng bắp cải nối tiếp cải bẹ xanh trên cùng đất. Sau mỗi vụ nên đổi sang rau khác họ hoặc thay, phơi đất trước khi gieo lại.