Cây ăn quả bị vàng lá thường do một trong bốn nguyên nhân: rễ bị úng hoặc thối, cây thiếu đạm, thiếu vi lượng như magie, kẽm, sắt, hoặc bị bệnh. Cách nhanh nhất để đoán là nhìn lá nào vàng và vàng kiểu gì. Lá già vàng trước thường do thiếu đạm hoặc magie. Lá non vàng mà gân còn xanh thường do thiếu vi lượng hoặc rễ hỏng. Ở cây có múi, lá vàng loang lổ không đều hai bên gân có thể là bệnh vàng lá gân xanh.
| Kiểu vàng lá | Nguyên nhân có thể | Việc làm trước | Khi nào cần hỏi cán bộ bảo vệ thực vật |
|---|---|---|---|
| Lá già vàng đều cả phiến, cây ra lá mới nhạt | Thiếu đạm | Bón phân hữu cơ hoai, phân có đạm | Bón rồi 3 đến 4 tuần vẫn không xanh lại |
| Lá già vàng hai bên, gốc lá còn mảng xanh hình chữ V ngược | Thiếu magie | Bổ sung phân có magie | Hiếm khi |
| Lá non nhỏ, vàng giữa gân, gân xanh rõ | Thiếu kẽm, sắt, mangan hoặc đất quá kiềm | Kiểm tra rễ, bón vi lượng | Nhiều cành cùng bị |
| Lá vàng cả cây, rụng nhiều, đất ướt lâu | Úng, thối rễ | Dừng tưới, kiểm tra rễ | Rễ thối hơn một nửa |
| Lá vàng loang không đều hai bên gân, quả méo | Vàng lá gân xanh ở cây có múi | Cách ly, kiểm tra rầy chổng cánh | Nghi ngờ là báo ngay |
| Lá vàng, gốc có đám trắng như bông | Rệp sáp hại rễ | Moi đất gốc kiểm tra | Rệp dày đặc |
Bước 1: xem lá nào vàng
Đứng lùi lại nhìn cả cây rồi trả lời hai câu hỏi.
Lá già hay lá non vàng trước. Đạm và magie di chuyển được trong cây. Khi thiếu, cây rút từ lá già sang nuôi lá non, nên lá già phía dưới và phía trong tán vàng trước. Sắt, kẽm, mangan ít di chuyển, nên khi thiếu thì lá non ở đầu cành vàng trước.
Gân lá còn xanh hay vàng theo. Vàng đều cả phiến lẫn gân là kiểu thiếu đạm. Vàng giữa các gân, gân còn xanh như mạng lưới là kiểu thiếu vi lượng hoặc magie. Vàng loang lổ, bên nhiều bên ít, không theo quy luật gì là dấu hiệu đáng lo ở cây có múi.
Bước 2: kiểm tra rễ và đất
Rất nhiều cây ăn quả trồng chậu vàng lá vì rễ hỏng chứ không phải vì thiếu phân. Rễ thối thì không hút được gì, bón thêm phân còn làm rễ chết nhanh hơn.
- Ấn ngón tay sâu vào đất khoảng 5 cm. Đất ướt sũng, có mùi chua hôi là dấu hiệu úng.
- Kiểm tra lỗ thoát nước dưới đáy chậu có bị bít không.
- Với chậu nhỏ, nghiêng chậu, rút nhẹ cả bầu ra xem rễ. Rễ khoẻ màu trắng hoặc vàng nhạt, chắc. Rễ thối màu nâu đen, mềm, tuột vỏ khi kéo.
- Với cây trồng đất, moi nhẹ một góc đất quanh gốc, cách thân khoảng một gang tay để xem rễ tơ.
- Xem cổ rễ và gốc có vết nứt, chảy nhựa hoặc đám trắng của rệp sáp không.
Xử lý khi rễ bị úng, thối
- Dừng tưới cho đến khi mặt đất khô.
- Với chậu, lấy cây ra, gỡ bớt đất cũ, cắt bỏ hết rễ thối bằng kéo sạch.
- Trồng lại vào đất mới tơi xốp, trộn thêm xơ dừa, trấu hun hoặc đá perlite để thoát nước. Có thể trộn chế phẩm Trichoderma vào đất mới.
- Cắt bớt một phần lá và cành non để cân bằng với lượng rễ còn lại.
- Đặt cây chỗ có nắng nhẹ, không bón phân trong 3 đến 4 tuần cho đến khi thấy lộc mới.
- Với cây trồng đất, khơi rãnh thoát nước quanh gốc, vun cao gốc nếu vườn trũng.
Theo tài liệu của Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật TP.HCM và quy trình quản lý tổng hợp bệnh cây có múi của ngành nông nghiệp, bệnh vàng lá thối rễ ở cây có múi liên quan đến nấm Fusarium và tuyến trùng, nặng hơn ở vườn đất thấp, dễ úng. Giữ đất thoát nước là việc quan trọng nhất.
Bước 3: xử lý khi thiếu dinh dưỡng
Chỉ nghĩ đến thiếu phân khi rễ còn khoẻ.
Thiếu đạm. Bón phân hữu cơ hoai mục như phân gà, phân trùn quế quanh tán, cách gốc một khoảng, tưới nước sau khi bón. Lá mới sẽ xanh hơn sau vài tuần, lá già đã vàng thường không xanh lại.
Thiếu magie. Hay gặp ở cây có múi đang mang nhiều quả vì quả lấy nhiều magie. Dùng phân có ghi thành phần magie, làm theo hướng dẫn trên bao bì.
Thiếu kẽm, sắt, mangan. Lá non nhỏ, vàng, gân xanh, cành ra lá chụm. Hay gặp khi đất bị kiềm do bón vôi quá nhiều, hoặc cây trồng chậu lâu năm không thay đất. Dùng phân vi lượng bón gốc hoặc phun lá theo liều trên nhãn. Nếu đất kiềm thì bổ sung phân hữu cơ để cải tạo dần.
Cây trồng chậu ba năm trở lên nên thay đất hoặc thay một phần đất mỗi năm, vì đất chậu bị chai và rễ cuộn kín đáy, cây không hút được dinh dưỡng dù có bón.
Bệnh vàng lá gân xanh ở cây có múi
Nếu cây nhà bạn là cam, chanh, quýt, bưởi, tắc mà lá vàng loang lổ, cần nghĩ đến bệnh vàng lá gân xanh, còn gọi là bệnh greening. Theo các tài liệu hướng dẫn của ngành nông nghiệp, bệnh do vi khuẩn Candidatus Liberibacter asiaticus sống trong mạch dẫn của cây, do rầy chổng cánh Diaphorina citri truyền.
Dấu hiệu:
- Lá vàng loang không đều, hai nửa lá vàng khác nhau, gân chính và gân phụ vẫn xanh.
- Lá nhỏ, dựng đứng, mọc chụm như tai thỏ.
- Quả nhỏ, méo, bổ dọc thấy lõi lệch về một bên, hạt thâm đen.
- Trên lộc non có những con rầy nhỏ màu nâu, khi đậu chổng đuôi lên chéo với mặt lá.
Hiện chưa có thuốc chữa khỏi bệnh này và chưa có giống cây có múi kháng được bệnh. Việc cần làm:
- Cây có triệu chứng rõ thì nên chặt bỏ và đốt hoặc bỏ đi để không lây cho cây khác trong vườn và nhà hàng xóm.
- Chỉ mua cây giống ở cơ sở có nguồn gốc rõ ràng, cây sạch bệnh. Không chiết, ghép từ cây nghi bệnh.
- Kiểm tra lộc non mỗi đợt ra đọt vì rầy chổng cánh đẻ trứng trên lộc non. Cắt bỏ đọt có nhiều rầy.
- Có thể trồng xen cây ổi trong vườn, một số nghiên cứu ghi nhận giúp giảm mật độ rầy chổng cánh.
- Nếu dùng thuốc trừ rầy, chọn loại có đăng ký cho cây có múi, đọc nhãn, dùng đúng liều ghi trên bao bì và đủ thời gian cách ly trước khi hái quả.
- Nghi ngờ bệnh thì liên hệ trạm trồng trọt và bảo vệ thực vật ở huyện để được kiểm tra.
Nguyên nhân khác ít gặp hơn
- Rệp sáp hại rễ. Moi đất gốc thấy đám trắng như bông bám vào rễ. Thường có kiến đi theo.
- Nắng gắt đột ngột. Cây mới mua từ vườn ươm có lưới che đem ra sân thượng nắng thẳng dễ bị cháy vàng lá.
- Rụng lá tự nhiên. Lá già trong tán vàng rồi rụng vài chiếc mỗi tuần là bình thường. Chỉ lo khi lá vàng nhiều và lá non cũng bị.
Câu hỏi thường gặp
Cây ăn quả bị vàng lá nên bón phân gì?
Chỉ bón khi đã kiểm tra rễ còn khoẻ. Lá già vàng đều thì bổ sung đạm, ưu tiên phân hữu cơ hoai. Lá vàng hình chữ V ngược thì bổ sung magie. Lá non vàng gân xanh thì bổ sung vi lượng theo hướng dẫn trên bao bì.
Cây chanh trồng chậu bị vàng lá là do đâu?
Nguyên nhân hay gặp nhất là úng nước do chậu bí, đất chai, tiếp theo là thiếu dinh dưỡng vì chậu lâu năm không thay đất. Nếu lá vàng loang lổ lệch hai bên gân và thấy rầy nhỏ trên lộc non thì cần nghĩ đến bệnh vàng lá gân xanh.
Cây ăn quả bị sâu đục thân có làm vàng lá không?
Có. Sâu đục thân cắt đứt mạch dẫn nên cành phía trên chỗ đục bị vàng, héo rồi khô. Tìm lỗ đục có mùn cưa hoặc phân sâu đùn ra trên thân, cành để xử lý.
Lá vàng rồi có xanh lại được không?
Lá vàng do thiếu đạm hoặc do úng thường không xanh lại mà sẽ rụng. Khi xử lý đúng nguyên nhân, các lá mới mọc ra sau đó sẽ xanh bình thường.