Bệnh trên cây ớt ở vườn nhà hay gặp nhất là xoăn lá, thán thư trên quả và héo rũ. Xoăn lá thường do bọ phấn truyền virus, hoặc do bọ trĩ và nhện trắng chích hút đọt non. Thán thư làm quả có vết lõm tròn rồi thối khi trời mưa. Héo rũ do nấm hoặc vi khuẩn ở gốc, rễ và thường làm chết cả cây nếu không xử lý sớm.
| Dấu hiệu | Nguyên nhân có thể | Việc làm trước | Khi nào nhổ bỏ cây |
|---|---|---|---|
| Lá non xoăn lên, nhăn, cây lùn | Virus xoăn lá do bọ phấn truyền | Treo bẫy dính vàng, cắt đọt xoăn | Cả cây xoăn, không ra lá mới bình thường |
| Lá non cong xuống, mép lá cứng, bóng mặt dưới | Nhện trắng | Soi mặt dưới lá, phun nước mạnh, cắt đọt | Hiếm khi phải nhổ |
| Lá non cong, có vệt bạc, hoa rụng | Bọ trĩ | Bẫy dính xanh hoặc vàng, tỉa đọt | Hiếm khi phải nhổ |
| Quả có vết lõm tròn, chấm đen vòng tròn | Thán thư | Hái bỏ quả bệnh, giảm tưới lên lá | Không cần, trừ khi thân cành cũng thối |
| Cây héo cả ngày, gốc có tơ trắng | Nấm héo rũ gốc mốc trắng | Nhổ cây, bỏ đất quanh gốc | Nhổ ngay |
| Cây héo xanh đột ngột, lá vẫn xanh | Vi khuẩn héo xanh | Cắt gốc thử nước | Nhổ ngay |
Xoăn lá: phân biệt virus, bọ trĩ và nhện trắng
Xoăn lá là lý do phổ biến nhất khiến người trồng ớt chậu đi tìm cách chữa. Có ba nguyên nhân chính và cách xử lý khác nhau.
Virus xoăn lá. Theo các nghiên cứu về bệnh xoăn lá ớt, tác nhân chính là nhóm virus Begomovirus, điển hình là Chilli leaf curl virus, do bọ phấn trắng Bemisia tabaci truyền từ cây này sang cây khác. Lá non xoăn ngược lên, nhăn nhúm, phiến lá nhỏ lại, đốt thân ngắn, cây lùn và ít quả. Virus không chữa được. Việc có thể làm là diệt bọ phấn để bệnh không lan và nhổ cây nặng.
Bọ trĩ. Con rất nhỏ, dài khoảng 1 mm, màu vàng nhạt hoặc nâu, trốn trong đọt non và hoa. Lá bị chích có vệt bạc, mép lá cong, hoa dễ rụng. Gõ nhẹ đọt ớt lên tờ giấy trắng sẽ thấy những con nhỏ chạy nhanh.
Nhện trắng. Mắt thường gần như không thấy. Lá non cong xuống, mặt dưới bóng như có dầu, mép lá dày và giòn, đọt chùn lại. Soi bằng kính lúp mặt dưới lá non sẽ thấy các chấm trắng trong suốt di chuyển.
Cách xử lý xoăn lá
- Soi mặt dưới lá và gõ đọt lên giấy trắng để biết đang có bọ phấn, bọ trĩ hay nhện trắng.
- Cắt bỏ các đọt xoăn nặng, cho vào túi kín rồi bỏ đi, không để lại trong chậu.
- Treo bẫy dính màu vàng ngang tầm ngọn cây để bắt bọ phấn và bọ trĩ trưởng thành. Mỗi vài chậu treo một tấm.
- Phun nước mạnh vào mặt dưới lá buổi sáng để rửa trôi nhện và bọ trĩ, làm 2 đến 3 ngày một lần.
- Có thể dùng các chế phẩm sinh học chứa nấm Beauveria bassiana hoặc Metarhizium để trừ bọ phấn, bọ trĩ. Làm theo hướng dẫn trên nhãn.
- Cây nào xoăn toàn bộ, không ra đọt mới bình thường sau 2 tuần thì nhổ bỏ, vì đó thường là virus và cây sẽ là nguồn lây cho các chậu khác.
- Trồng lứa mới xa chỗ cũ, che lưới chắn côn trùng khi cây còn nhỏ.
Thán thư: bệnh thối quả khi trời mưa
Thán thư do nấm Colletotrichum gây ra. Bệnh nặng vào mùa mưa, khi quả ướt lâu và không khí ẩm. Trên quả xuất hiện vết úng nước, sau đó lõm xuống, màu nâu đến đen, có các chấm đen nhỏ xếp thành vòng tròn. Quả chín dễ bị hơn quả xanh. Bào tử bám vào nước mưa bắn lên từ đất và từ quả bệnh sang quả lành.
Cách xử lý thán thư
- Hái hết quả có vết bệnh, cả quả rụng dưới đất. Không ủ phân các quả này.
- Tưới vào gốc, không tưới lên lá và quả. Tưới buổi sáng để cây khô trước tối.
- Tỉa bớt lá già phía dưới, lá sát đất cho gốc thông thoáng.
- Phủ gốc bằng rơm hoặc xơ dừa để nước mưa không bắn đất lên cây.
- Hái quả ngay khi chín, không để quả chín lâu trên cây.
- Nếu bệnh vẫn lan, có thể dùng thuốc trừ nấm có đăng ký cho ớt, ví dụ nhóm chứa hoạt chất gốc đồng hoặc azoxystrobin. Đọc kỹ nhãn, làm đúng liều ghi trên bao bì và giữ đúng thời gian cách ly trước khi hái quả ăn.
Héo rũ: nhìn vào gốc để biết nguyên nhân
Cây ớt héo vào buổi trưa rồi tươi lại buổi chiều thường chỉ do nắng gắt hoặc thiếu nước. Héo cả khi đất còn ẩm, héo cả buổi sáng thì là bệnh.
Héo rũ gốc mốc trắng. Do nấm Sclerotium rolfsii. Gốc sát đất có tơ trắng như bông, sau vài ngày có những hạt tròn nhỏ màu nâu như hạt cải. Vỏ gốc thối, cây héo rồi chết. Bệnh hay gặp khi đất ẩm, nóng, gốc bị vùi sâu hoặc phủ rác chưa hoai sát thân.
Héo xanh vi khuẩn. Do vi khuẩn Ralstonia solanacearum. Cây héo rất nhanh trong 1 đến 2 ngày, lá vẫn còn xanh. Cắt một đoạn thân gần gốc, cắm vào cốc nước trong, sau vài phút thấy dòng dịch trắng đục chảy ra từ vết cắt là dấu hiệu của vi khuẩn.
Héo do thối rễ. Đất úng lâu, chậu không có lỗ thoát nước, rễ chuyển màu nâu đen và mềm nhũn.
Cách xử lý héo rũ
- Nhổ cả cây bị héo xanh hoặc héo có tơ trắng, lấy luôn phần đất quanh rễ, cho vào bao kín bỏ đi.
- Với chậu, bỏ toàn bộ đất cũ, rửa chậu rồi phơi nắng vài ngày trước khi trồng lại.
- Với luống, rắc vôi bột vào hố cũ, không trồng lại ớt, cà chua, cà tím ở chỗ đó trong mùa kế tiếp. Các cây họ cà dùng chung nhiều loại bệnh đất.
- Trộn chế phẩm nấm đối kháng Trichoderma vào đất hoặc phân hữu cơ trước khi trồng lứa mới để hạn chế nấm hại trong đất.
- Trồng cây không vùi sâu gốc, không để phân chưa hoai tiếp xúc với thân.
- Chậu phải có lỗ thoát nước, lót dưới đáy một lớp sỏi hoặc vỏ trấu.
Sâu hại hay đi kèm bệnh
Ngoài các bệnh trên, cây ớt ở vườn nhà hay bị rệp muội bám đọt non, ruồi đục quả làm quả thối từ trong ra, và sâu xanh đục quả. Rệp để lại dịch ngọt làm lá bị muội đen. Ruồi đục quả để lại một lỗ nhỏ trên vỏ, bổ ra có dòi. Cách làm chung: hái bỏ quả bị đục, treo bẫy dẫn dụ ruồi vàng, phun nước rửa rệp, bắt sâu bằng tay vào sáng sớm.
Phòng bệnh cho lứa ớt sau
- Mua cây giống ở chỗ có nguồn gốc, không mua cây đã có đọt xoăn.
- Che lưới chắn côn trùng trong 4 đến 6 tuần đầu, đây là giai đoạn virus gây hại nặng nhất.
- Trồng thưa, mỗi chậu một cây, đủ nắng ít nhất 6 tiếng mỗi ngày.
- Luân canh: không trồng ớt liền sau cà chua, cà tím, khoai tây trên cùng đất.
- Nhổ cỏ quanh vườn vì cỏ dại là nơi bọ phấn và bọ trĩ trú ẩn.
- Kiểm tra mặt dưới lá mỗi tuần một lần để phát hiện sớm.
Câu hỏi thường gặp
Bệnh xoăn lá trên cây ớt có chữa được không?
Nếu xoăn do virus thì không có thuốc chữa, chỉ ngăn lây lan bằng cách diệt bọ phấn và nhổ cây nặng. Nếu xoăn do bọ trĩ hoặc nhện trắng thì trị được: cắt đọt hỏng, rửa lá, dùng chế phẩm sinh học, cây sẽ ra đọt mới phẳng sau khoảng hai tuần.
Sâu bệnh trên cây ớt hay gặp nhất là gì?
Ở vườn nhà và sân thượng, hay gặp nhất là bọ trĩ, nhện trắng, bọ phấn, rệp muội và ruồi đục quả. Về bệnh, thán thư và héo rũ là hai bệnh gây hại nhiều nhất, nhất là vào mùa mưa.
Vì sao cây ớt ra hoa rồi rụng hết?
Rụng hoa thường do bọ trĩ chích hút hoa, do nắng gắt trên 35 độ, tưới không đều hoặc bón quá nhiều đạm. Kiểm tra bọ trĩ trong hoa trước, sau đó điều chỉnh tưới và che bớt nắng trưa.
Ớt bị thán thư có ăn được không?
Nên bỏ quả có vết bệnh. Những quả lành trên cùng cây vẫn ăn được sau khi rửa sạch, nhưng nếu cây vừa được phun thuốc thì phải chờ hết thời gian cách ly ghi trên nhãn.