Rau thủy canh phải dùng dung dịch dinh dưỡng thủy canh chuyên dùng, thường bán thành hai can A và B, không dùng phân bón cho đất như NPK hạt hay phân chuồng. Pha từng can vào nước theo hướng dẫn, đo độ dẫn điện (EC) và pH. Với rau ăn lá như xà lách, cải, tài liệu của Đại học Florida (UF/IFAS) khuyên EC 1,2–1,8 mS/cm và pH 5,5–6,0. Kiểm tra dung dịch hằng ngày và thay mới hoàn toàn khoảng 2 tuần một lần.
| Dấu hiệu | Nguyên nhân có thể | Việc làm trước |
|---|---|---|
| Lá non vàng nhạt, rau chậm lớn | EC thấp, dung dịch loãng hoặc cạn chất | Đo EC, bổ sung A và B với lượng bằng nhau |
| Mép lá cháy, lá héo lúc trưa | EC quá cao, dung dịch đặc | Thêm nước sạch cho EC về mức khuyến cáo |
| Lá vàng giữa gân dù EC đủ | pH lệch làm cây không hút được sắt, magie | Đo pH, chỉnh về 5,5–6,5 |
| Rễ nâu, nhớt, có mùi hôi | Dung dịch nóng, thiếu oxy, nấm bệnh | Che thùng, thêm sục khí, thay dung dịch, rửa hệ thống |
| Rêu xanh trong ống, thùng | Dung dịch bị ánh sáng chiếu vào | Che kín thùng chứa và ống bằng vật liệu cản sáng |
Vì sao không dùng phân bón thường cho thủy canh
Trong đất, vi sinh vật phân giải phân hữu cơ và đất giữ lại một phần chất dinh dưỡng. Thủy canh không có đất nên rễ chỉ hút được những chất đã tan sẵn trong nước. Dung dịch thủy canh được pha đủ đạm, lân, kali, canxi, magie, lưu huỳnh và vi lượng như sắt, mangan, kẽm, bo với tỷ lệ cân đối.
Phân NPK hạt thường thiếu canxi và vi lượng, nhiều loại có đạm dạng urê hoặc amoni cao, không hợp với thủy canh. Phân hữu cơ hoà nước làm dung dịch lên men, bốc mùi và làm rễ thối.
Vì sao dung dịch chia hai can A và B
Can A thường chứa canxi nitrat. Can B chứa các muối sunfat, phốt phát và vi lượng. Nếu trộn hai loại đậm đặc với nhau, canxi kết hợp với sunfat và phốt phát tạo cặn trắng không tan, cây không hút được.
Cách pha đúng:
- Đổ nước sạch vào thùng chứa trước, gần đủ thể tích.
- Cho can A vào theo lượng ghi trên nhãn, khuấy đều.
- Sau đó mới cho can B với lượng tương ứng, khuấy đều.
- Đo EC, thêm nước hoặc thêm A và B với lượng bằng nhau cho đến khi đạt mức mong muốn.
- Cuối cùng đo và chỉnh pH.
Không đổ A và B vào cùng một cốc để đong. Dùng hai dụng cụ đong riêng.
Đo EC và TDS
EC cho biết dung dịch đậm hay loãng. Bút TDS hiển thị ppm, thực chất là EC nhân với một hệ số do hãng chọn, thường là 500 hoặc 700. Vì vậy cùng một dung dịch, hai cây bút khác hãng có thể báo hai số ppm khác nhau. Nên đọc hướng dẫn của bút để biết hệ số, hoặc dùng bút hiển thị EC để so với khuyến cáo.
Mức tham khảo cho rau ăn lá:
- Cây con mới chuyển vào hệ: dùng dung dịch loãng hơn, khoảng một nửa nồng độ.
- Xà lách, cải, rau ăn lá khác: EC khoảng 1,2–1,8 mS/cm theo UF/IFAS, tương đương khoảng 600–900 ppm trên bút hệ số 500.
- Nhiều người trồng xà lách mùa nóng giữ EC ở mức thấp của khoảng này để rau ít bị cháy mép lá.
Mỗi ngày cây hút nước và chất, nước còn bốc hơi. Mức nước tụt thì bù nước sạch trước, đo lại EC, sau đó mới quyết định có thêm dung dịch hay không.
Chỉnh pH
pH quyết định cây có hút được chất đã có trong nước hay không. Khi pH quá cao, cây dễ thiếu sắt dù dung dịch đủ sắt, lá non vàng giữa gân.
- Đo pH sau khi đã chỉnh xong EC. Tài liệu của UF/IFAS cũng nêu thứ tự này.
- Nếu pH cao hơn 6,5, dùng dung dịch hạ pH bán cho thủy canh, nhỏ từng ít một, khuấy rồi đo lại.
- Nếu pH thấp hơn 5,5, dùng dung dịch nâng pH, cũng nhỏ từng ít.
- Kiểm tra pH mỗi ngày trong tuần đầu để biết hệ của mình thay đổi nhanh hay chậm.
Dung dịch chỉnh pH là axit hoặc kiềm đặc. Đeo găng, để xa tầm tay trẻ em, làm theo hướng dẫn trên chai.
Khi nào thay dung dịch
UF/IFAS khuyên thay mới dung dịch hoàn toàn khoảng 2 tuần một lần. Lý do là cây hút các chất không đều nhau. Sau một thời gian, EC vẫn đủ nhưng tỷ lệ các chất đã lệch, rau bắt đầu có triệu chứng thiếu chất dù bút đo vẫn báo bình thường.
Nên thay sớm hơn khi:
- Dung dịch đục, có mùi hôi.
- Rễ bắt đầu nâu, nhớt.
- Trời nóng kéo dài, nước trong thùng ấm lên.
Mỗi lần thay, xả sạch thùng, rửa ống và rọ, phơi khô nếu có thể rồi mới pha dung dịch mới.
Giữ dung dịch mát và đủ oxy ở sân thượng
Sân thượng nước ta nắng nóng, dung dịch trong ống và thùng có thể ấm lên rất nhanh. Nước ấm chứa ít oxy, rễ dễ thối.
- Đặt thùng chứa trong bóng râm, bọc cách nhiệt hoặc sơn màu sáng bên ngoài.
- Dùng máy sục khí bể cá cho hệ thùng tĩnh.
- Che lưới cắt nắng cho giàn vào buổi trưa mùa hè.
- Ống và thùng phải kín sáng để rêu không mọc.
Câu hỏi thường gặp
Cách trồng rau thủy canh tại nhà bằng chai nhựa có cần dung dịch không?
Cần. Rau trong chai nhựa chỉ có nước và rọ giá thể nên toàn bộ dinh dưỡng phải lấy từ dung dịch thủy canh. Chai nhựa nên bọc giấy bạc hoặc sơn tối màu để dung dịch không bị rêu, và thay dung dịch khi thấy đục.
Cách trồng rau thủy canh trong thùng xốp pha dung dịch thế nào?
Pha giống hệ ống: nước trước, can A, rồi can B, đo EC và pH. Thùng xốp là hệ tĩnh nên để mực nước cách đáy rọ một khoảng khi cây đã có rễ dài, cho phần rễ trên được tiếp xúc không khí, hoặc dùng máy sục khí.
Cách trồng rau má thủy canh có khác rau khác không?
Rau má hợp thủy canh và dùng chung dung dịch với rau ăn lá. Rau má bò và ra rễ ở đốt, nên để cây chạm mặt giá thể ẩm trong rọ. Giữ dung dịch mát và thay định kỳ để rễ không thối.