Muốn trồng chanh leo tại nhà, bạn cần một cây giống khoẻ (tốt nhất là cây ghép), hố trồng hoặc thùng rộng từ 50 cm trở lên, giàn cao khoảng 2 m và chỗ có nắng gần như cả ngày. Cây leo lên giàn thì bấm ngọn để ra cành ngang, cành ngang mới là nơi ra hoa. Chăm đúng thì khoảng 4 đến 5 tháng sau khi trồng đã có quả đầu tiên.
| Việc cần làm | Vườn đất | Sân thượng, thùng chậu |
|---|---|---|
| Chỗ trồng | Hố 50 x 50 x 50 cm | Thùng hoặc bao từ 60 lít trở lên, có lỗ thoát nước |
| Giàn | Cao 1,8 đến 2,2 m, lưới ô khoảng 40 cm | Giàn sắt hoặc tre neo chắc, chịu được gió |
| Số cây | 1 cây cho giàn 12 đến 20 m² | 1 cây mỗi thùng |
| Tưới | 2 đến 3 ngày một lần mùa khô | Hằng ngày khi nắng gắt |
| Quả đầu | 4 đến 5 tháng sau trồng | Tương tự nếu đủ nắng |
Chanh leo hợp với nhà nào
Chanh leo (còn gọi là chanh dây) là cây thân leo, lá dày, sống khoẻ ở cả miền Bắc lẫn miền Nam. Cây cần nắng trực tiếp ít nhất 6 đến 8 tiếng mỗi ngày. Sân thượng trống, mảnh vườn trước nhà hay khoảng sân có hàng rào đều được. Ban công hẹp, bị che nắng nửa ngày thì cây vẫn leo nhưng ra ít hoa.
Theo hướng dẫn kỹ thuật trồng chanh leo VietGAP đăng trên báo Nông nghiệp và Môi trường, chanh leo trồng được quanh năm, thích hợp nhất từ tháng 3 đến tháng 10. Ở miền Bắc, nên tránh trồng vào tháng 12 và tháng 1 vì rét làm cây con chậm lớn. Ở miền Nam có thể trồng đầu mùa mưa để đỡ công tưới.
Chọn giống
Cây giống ghép được ưa dùng hơn cây gieo hạt vì đồng đều, ít bệnh ở gốc và cho quả sớm hơn. Hai nhóm hay gặp:
- Chanh leo tím: quả nhỏ vừa, thơm, chua ngọt. Giống Đài Nông 1 là giống phổ biến nhất hiện nay.
- Chanh leo vàng: quả to, vỏ vàng, vị chua hơn, cây khoẻ, chịu nóng tốt.
Chọn cây cao 30 đến 50 cm, lá xanh đậm, không có đốm vàng, vết ghép đã liền, bầu đất chắc. Nên mua ở cơ sở có nguồn gốc rõ ràng vì bệnh virus ở chanh leo lây qua cây giống.
Cách trồng từng bước
- Chuẩn bị hố hoặc thùng trước 10 đến 15 ngày. Vườn đất thì đào hố 50 x 50 x 50 cm, trộn đất mặt với phân chuồng đã hoai hoặc phân trùn quế. Trồng thùng thì dùng hỗn hợp đất thịt, xơ dừa và phân hữu cơ hoai để đất tơi, thoát nước tốt.
- Vun đất thành mô cao hơn mặt xung quanh 10 đến 20 cm. Chanh leo rất sợ úng, rễ ngập nước vài ngày là thối.
- Xé bỏ túi bầu nhẹ nhàng, đặt cây vào giữa mô, lấp đất ngang cổ rễ. Không lấp vết ghép.
- Cắm một cây cọc sát gốc dẫn thẳng lên giàn, buộc lỏng thân vào cọc bằng dây mềm.
- Tưới đẫm ngay sau khi trồng. Phủ rơm hoặc lá khô quanh gốc để giữ ẩm, chừa khoảng 5 cm quanh thân cho thoáng.
Làm giàn
Giàn quyết định năng suất. Một cây chanh leo trưởng thành phủ kín hàng chục mét vuông và khi nhiều quả thì rất nặng. Hướng dẫn VietGAP nêu giàn cao 1,8 đến 2,2 m, cột tre, gỗ hoặc bê tông, bên trên căng lưới thép ô khoảng 40 x 40 cm.
Ở sân thượng, giàn sắt hộp hàn sẵn là bền nhất. Neo chân giàn vào tường hoặc đặt vào chân đế bê tông vì gió trên cao giật mạnh. Nếu chỉ có một góc tường, có thể làm giàn chữ A hoặc giàn dựa tường, nhưng quả sẽ ít hơn giàn phẳng.
Bấm ngọn và tạo tán
Đây là bước nhiều người bỏ qua nên cây leo tốt mà không ra quả.
- Giai đoạn cây leo lên: chỉ giữ một thân chính. Mọi chồi mọc từ gốc và thân dưới giàn đều ngắt bỏ.
- Khi ngọn còn cách mặt giàn khoảng 20 đến 40 cm, bấm ngọn để cây ra cành cấp một.
- Giữ 5 đến 6 cành cấp một, dẫn toả đều các hướng trên giàn.
- Mỗi cành cấp một dài khoảng 1 m thì bấm ngọn, để 4 đến 5 cành cấp hai. Hoa ra chủ yếu ở cành cấp hai và cấp ba buông xuống dưới giàn.
- Sau mỗi đợt thu, cắt bỏ cành đã cho quả, cành khô, cành vượt rậm để cây ra lứa cành mới.
Tưới và bón
- Tưới: giữ đất ẩm nhưng không đọng nước. Mùa nắng ở thùng chậu thường phải tưới mỗi ngày vào sáng sớm. Mùa mưa kiểm tra lỗ thoát nước, dọn rãnh quanh gốc.
- Bón: sau trồng khoảng 1 tháng bắt đầu bón thúc lượng nhỏ, cách 20 đến 30 ngày một lần. Giai đoạn cây lớn ưu tiên phân hữu cơ và đạm vừa phải. Khi bắt đầu ra hoa thì tăng kali để quả chắc, vỏ đẹp. Bón rải cách gốc 20 đến 30 cm rồi tưới nước.
Bón quá nhiều đạm làm cây ra lá um tùm nhưng ít hoa. Nếu tán quá rậm mà không có nụ, hãy giảm đạm và tỉa bớt cành.
Thụ phấn khi trồng ở nơi ít côn trùng
Hoa chanh leo cần côn trùng lớn như ong bầu để thụ phấn. Ở sân thượng thành phố, ít ong, hoa nở rồi rụng mà không đậu quả. Bạn có thể thụ phấn bổ sung: buổi trưa khi hoa nở rộ, dùng cọ mềm quét phấn vàng từ bao phấn của hoa này sang đầu nhuỵ của hoa khác. Làm vài ngày liền trong đợt ra hoa rộ sẽ thấy tỉ lệ đậu quả tăng rõ.
Sâu bệnh cần để ý
Ở quy mô nhà, hay gặp bọ trĩ và nhện đỏ làm lá non xoăn, rệp làm lá dính nhớt, bệnh thối gốc khi đất úng. Tỉa cho giàn thoáng, không để nước đọng ở gốc, ngắt bỏ lá bệnh là việc làm trước tiên. Nếu phải dùng thuốc bảo vệ thực vật, chọn loại có đăng ký cho chanh leo, đọc kỹ nhãn và giữ đúng thời gian cách ly ghi trên bao bì trước khi hái quả.
Cây có lá khảm vàng loang lổ, lá nhỏ, quả méo cứng thường là bệnh virus. Bệnh này không chữa được. Nên nhổ bỏ cây, không lấy cành để giâm và thay cây giống sạch bệnh.
Thu hoạch
Theo hướng dẫn VietGAP, chanh leo cho thu sau trồng khoảng 4 đến 5 tháng, mỗi năm được 6 đến 7 lứa quả. Từ khi hoa nở đến khi quả chín mất khoảng 2 tháng.
Quả chanh leo tím chín khi vỏ chuyển tím sẫm, quả vàng chín khi vỏ vàng đều. Quả chín thường tự rụng xuống, nên nhặt hằng ngày. Quả hái lúc vỏ còn một ít xanh vẫn chín tiếp được sau vài ngày để ở chỗ thoáng. Vỏ hơi nhăn là quả đã chín kỹ, ruột ngọt và thơm hơn.
Một cây chanh leo ở vườn nhà thường cho quả tốt trong 2 đến 3 năm. Sau đó năng suất giảm, cây hay bệnh, nên trồng cây mới ở chỗ khác hoặc thay đất.
Câu hỏi thường gặp
Trồng chanh leo trong chậu được không?
Được, nhưng chậu phải lớn. Thùng hoặc bao từ 60 lít trở lên, đất tơi và thoát nước tốt. Chậu nhỏ làm cây khô nhanh, rễ chật, cây chỉ leo được ít và quả nhỏ.
Chanh leo trồng bao lâu thì có quả?
Cây giống ghép chăm đúng thường ra quả sau 4 đến 5 tháng. Cây gieo từ hạt lâu hơn, có khi 7 đến 9 tháng, và quả không chắc giống cây mẹ.
Vì sao chanh leo ra hoa nhiều mà không đậu quả?
Nguyên nhân hay gặp là thiếu côn trùng thụ phấn, mưa đúng lúc hoa nở, hoặc cây thiếu nắng. Thụ phấn bổ sung bằng cọ vào buổi trưa và tỉa cho giàn thoáng là hai việc nên làm trước.
Có nên trồng chanh leo từ hạt?
Có thể trồng cho vui, nhưng cây gieo hạt ra quả chậm, không đồng đều và dễ mang mầm bệnh. Muốn có quả chắc chắn thì mua cây giống ghép.